Koutermolen te Harelbeke.

 

  • De windmolens van Vlaanderen kunnen in twee hoofdtypes worden ondergebracht: de stenen windmolen en de houten staakmolen (ook standaardmolen genoemd). Het is tot dit laatste type dat de molen van “ de gavers ” behoort. De staakmolen is veel ouder dan de stenen molen Hij dateert van rond het eind van de 12de eeuw, en is waarschijnlijk in Vlaanderen uitgevonden,, zoniet dan wel zeer vlug in gebruik geweest. De oudste vermelding van windmolens in een oorkonde dateert uit 1183 en betreft het al dan niet mogen plaatsen van molens te Wormhout (Frans Vlaanderen). Hiermee werden wellicht staakmolens bedoeld want ronde bakstenen molens raakten pas in de 14de eeuw bekend.
  • Het groote verschil van een staakmolen tegenover een stenen molen is, om in de wind gezet te worden het gehele molengebouw (het Molenkot) gedraaid wordt, dit in tegenstelling tot de stenen molen, waarbij alleen de molenkap met de wieken gedraaid wordt.
  • Het molenkot steunt op een zeer zware eiken staak (vandaar de naam staakmolen) hier heeft hij bovenaan nog een diameter van 50 cm. Deze staak hangt op haar beurt aan de dubbele steekbanden, vier in totaal, die steunen op teerlingen (met bakstenen gemetselde blokken). Dit alles vormt de voet van de staakmolen, maar bij deze molen ziet men die niet goed, omdat dit alles omsloten is door een muur, (vandaar een verder onderverdeling in type, hier staakmolen met gesloten voet,)  door de ommuring ontstaat een ruimte van 7 m. diameter, afgedekt met eiken schaliën de “ondermolen genoemd”. Het onderste van de staak, met kopieën van de 18de -eeuwse gebeeldhouwde versiering is zichtbaar in de ondermolen.
  • Men bereikt het molenkot langs de buitenzijde via een brede trap, die samen met een balk de staart van de molen vormt. Deze staart wordt gebruikt om de molen te kruien d.i. in de wind zetten. Dit gebeurt door middel van de windas en de kruiketting die zich aan het uiteinde van de staart bevinden en de kruipalen rondom de molen.
  • Het molenkot zelf meet 5,10 m bij 3,65 m en bevat de maalinrichting. ln deze molen zijn dit twee maalstoelen (steenbedden) met daarnaast de hele overdracht van assen, tand- en kamwielen die de molenstenen in beweging moeten brengen. De steenbedden zijn gelegen op de bovenste van de twee verdiepingen, de steenzolder. Hierin zitten de molenstenen waarvan de voorste een diameter van 1,8 m. hebben en elk +1 2OO kg wegen en de achter steen een diameter van 1.6m en 1000 kg wegen.
  • Het meel komt langs de meelkokers in de onderste verdieping of de meelzolder genoemd. Daar verblijft de molenaar meestal tijdens het malen.
  • De zakken graan of meel worden resp opgetrokken of neergelaten door het luiwerk.
  • De vier wieken met een diameter van bijna 24 m brengen de energie van de wind op het mechanisme van de molen over. Al naar gelang de kracht van de wind worden de wieken meer of minder bedekt met zeilen. v.b. benaming volle enz. Beide roeden wegen samen 3.600 kg en worden bijeen gehouden in de 1.500 kg wegende askop waarvan het origineel van nabij te bezien valt aan de oprit van de molenberg. Onder de kap bevindt zich de molenas waarop het vangwiel en het voorwiel gemonteerd zijn. Ze hebben een diameter van 2,5 m, en drijven een wiel aan met een overbrenging van 1over4 die op hun beurt de maalstenen laten draaien dus 4x sneller dan de wieken. Als de molen niet mag draaien zit het vangwiel gevat in de vang (een soort trommelrem).
  • Staakmolens zoals deze malen gewoonlijk alleen graan, hoewel in de Koutermolen ook een haverpletter geïnstalleerd is en in andere molens in vroegere tijden ook andere werken gedaan werden zoals, oliezaden pletten of tabak versnijden of zoals in Heule een vlaszwingelmolen.

Korte geschiedenis van de Koutermolen.

  • Deze molen is een beschermd monument vanaf 14 april 1944 en stond tot in 1982 een 300-tal meter ten zuiden van zijn huidige standplaats.
  • Hij werd in de 2de helft van de 18de eeuw opgericht. De eerste molenaar was Pieter Gheysens. Deze molen bleef de hoek beheersen tot in 1892, het jaar van een groot onheil. Op Palmzondag ging om een onbekende reden de molen in vlammen op en werd totaal vernield. Het toeval wou dat juist in die week te Deerlijk een molen openbaar zou verkocht worden, deze was al gesloopt en lag verdeeld op de molendam. Zijn naam “de brandemolen” (ikzelf vind het wat vreemd) August Gheysens kocht hem zonder aarzelen op en liet hem overbrengen naar Stasegem waar hij hem weer liet oprichten.
  • Gedurende 25 jaar werd er op de Koutermolen weer goed gemalen worden, tot er tijdens de eerste Wereldoorlog een nieuw onheil aankwam, omdat de Duitsers op de vlakte van de Gavermeersen een vliegveld wilden aanleggen, en de molen daarvoor in de weg stond werd hij neergelegd. De molen was daardoor zo beschadigd dat hij na de oorlog niet meer kon worden opgericht.
  • Gheysens moest dus weer een nieuwe molen gaan zoeken. Hij vond er nogmaals één in Deerlijk, nu was het de Statiemolen die er te koop werd gesteld. Deze werd naar Stasegem verhuisd, waar hij heropgericht werd. En weer waaiden de wieken boven de kouter tot 1948 wanneer de kinderen Gheysens het malen moe waren en definitief de vang op hun molen zetten. Sindsdien ging de molen in verval. Wie hem in die tijd zag kon zich moeilijk voorstellen dat er nog ooit iemand zou eraan denken de molen te herstellen.
  • Gelukkig zou dit toch gebeuren dank zij de provincie West-Vlaanderen die hem in 1978 voor de symbolische som van één frank aankocht met het doel hem te restaureren en te verplaatsen naar het nabijgelegen Provinciaal domein “ de Gavers”
  • Daarmee zou de molen de zoveelste verhuis kennen. inderdaad men moet weten dat, vóór deze molen in Deerlijk stond, waar hij de Statiemolen heette, hij sinds heuglijke tijd prijkte te Desselgem, daar heette hij de straattemolen. Dit wijst erop dat het vroeger niet ongebruikelijk was molens te verhuizen. De Koutermolen is daar dus een sprekend voorbeeld van.
  • Uiteindelijk werd voor in de Gavers een nieuwe maalvaardige molen gebouwd waarbij de Koutermolen getrouw als voorbeeld gevolgd werd.
  • Hij werd ingehuldigd op 19 september 1987. Hij prijkt op een 6 m hoge belt of molendam, met langs zijn noord-oostelijke zijde de waterplas in het Provinciaal domein de Gavers. Na 28jaar heeft de tand des’ tijds terug zo ingewerkt dat het nodig is om tot renovatie over te gaan. Het beslag van het molenkot is aan vernieuwing toe. De trap het balkon en de staart zijn te onveilig geworden om de molen te betreden en dienen vervangen te worden. De kruipalen moeten vervangen, de binnenkant zoals de tandwielen maalstenen, zijn op een paar kleine zaken na  nog in goede en werkbare staat. Na een 5tal jaren van overleg en zoeken naar aannemer en zeker ook naar het nodige geld. Zijn dit jaar (2020) de werken gestart. In Maart zijn de trap start en balkon verwijderen, de wieken zijn uitgetrokken om ook deze onder handen te kunnen nemen. Hoe lang de werken zouden duren en wanneer de molen terug zal werken en te bezoeken zal zijn was ook voor mij een raadsel, (Ik heb zo opgevangen dat het wellicht een jaar en half zou kunnen zijn.)
  • En kijk hij is er klaar voor en dit in een zeer moeilijke door covit geplaagde tijd, het is nog maar half augustus 2021. Ik ben alle mensen die eraan meegewerkt hebben om dit te verwezenlijken heel dankbaar een dikke proficiat aan hen.
  • omschrijving:

                              Type = staakmolen met gesloten voet.

                               Beplanking rood noors dennenhout

                               Bedekking eiken schalien. 

                               Staak onderaan 85cm in het vierkant.

                               Gevlucht = geklinknageld. net geen 24m doormeter

                               Korenmolen.

                               Twee steenkoppels & een haverpletter.

                               Maalvaardig.

                               Beschermd monument 14/04/1944.

 

             Ik dank jullie voor dit te lezen en hoop jullie allemaal te mogen ontvangen op de molen.

             Zijn er nog vragen stel ze gerust, ik probeer een antwoord te geven.

   mail=    naam van de molen.gavers@tvvlaanderen.net 

                  koutermolen

          Je kan een bezoekje doen als de molenaar in de molen is.

  • De molenaar Donald. Destatsbader.